Tysdag 19. september kan me gleda oss til ein festkveld i kantina på fabrikken. Då skal det markerast at ein har hatt 100 år med produksjon. Kjartan Fløgstad skal kåsera om dette, og verksdirektør Egil Aarebrot vil fortelja om Eramet i dag.
PS: Det stod feil i bladet Sydvesten som kom i postkassane denne veka. Datoen der (12. september) er feil.
Dette skal markerast fredag 25. august 2023 frå 18.00-19.30. Sett av datoen!
Riksantikvar Hanna Geiran kjem og ho vil foreta den formelle overrekkinga av fredingsvedtaket.
På programmet står helsingstalar, kunstnariske innslag, kake og kaffe.
Alle er inviterte! Påmelding er ikkje naudsynt.
Fortidsminneforeningen og Stiftelsen UNI sin nasjonale vernepris 2023 blei delt ut 10. juni. Førsteplassen gjekk til eigarane av Saxenborg Gård, medan Sauda sogelag fekk heiderleg omtale med diplom og kr 25 000.
Sauda i Ryfylke er mest kjent for sin industrihistorie. På 1800-tallet var det gruvedrift, og tidlig på 1900-tallet ble det anlagt smelteverk som dro nytte av vannkraft produsert fra de nærliggende fjellene. Smelteverket ble grunnlagt i 1913 av et amerikansk industrikonsern, og er fremdeles i drift i dag. Smelteverket var årsaken til at Åbøbyen ble anlagt på 1920-tallet, som boligområde for de som arbeidet ved verket – både fabrikkarbeidere og funksjonærer.
Juryen for Fortidsminneforeningen og Stiftelsen UNIs nasjonale vernepris 2023
Sauda sogelag ble stiftet i 1979 og er et aktivt lokalhistorisk lag som arbeider med å fremme interesse og forståelse for kulturminner og kulturverdier i Sauda. På 1980-tallet la smelteverket ut boligene i Åbøbyen for salg, og Sauda sogelag engasjerte seg da for å sikre vern av den unike arkitekturen. I samarbeid med kommunen og Ryfylkemuseet, men takket være sogelagets innsats, ble det opprettet en bruks og verneplan for området.
Sogelaget har også engasjert seg i enkeltsaker på forskjellig vis for vern av bygninger og miljøer i Sauda gjennom å bidra med dugnadstimer, skrive uttalelser, formidling, arrangementer, og oppfølging av gjeldende planer og retningslinjer i de kulturhistorisk verdifulle områdene. Eksempelvis arbeidet for vern av Folkets hus, Fløgstad skole, kraftstasjonen Sauda III, og Sneath’s park. Et siste eksempel er samarbeidet med Ryfylkemuseet om arbeidet for vern, tilbakeføring, og utvikling av Industriarbeidermuseet i et typisk bolighus i Åbøbyen fra 1920-tallet med to leiligheter som viser bostandarden til industriarbeiderne ved fabrikken på 20-tallet og 60-tallet. Sogelaget har også stått for å lage en vandreløype med skilt i Åbøbyen som formidler områdets historie.
Sauda sogelag drives av frivillige ildsjeler og får en velfortjent hederlig omtale i årets prisutdeling for sitt arbeid med å bevare og formidle Saudas kulturhistorie i over 40 år, og spesielt for sitt arbeid med Åbøbyen.
Avisa Ryfylke omtalte saka, men kom i skade for å skriva feil namn på ein av initiativtakarane til verneplanen for Åbøbyen. Rett namn er sjølvsagt Lars Viland (ikkje Lars Lien, slik Ryfylke skreiv i papiravisa).
Tysdag inviterer Sauda sogelag medlemmane i laget til den årlege vårturen. Ferda går denne gongen til Slettedalen, med frammøte klokka 17.00. Vi reknar med at veret er på vår side og planlegg friluftsmøte ved demninga ikkje mange metrane frå parkeringsplassen. Her vil Tone Årtun fortelje om liv og virke i dalen gjennom tidene. Hedlingen Tone veit mykje om korleis bygdefolket har brukt den grøderike dalen til seterdrift og til beite for dyra, anten dyra var «innleigde» frå andre bygder eller dei var drivne innetter dalen til hedlingane sine stølar. Ho vil også fortelje om då det var fast busetting heilt inne i Berdalen.
Ein gong drøymde saudabuen om vegutløysing mot Odda, men det blei med draumen, Slettedalsvegen kom aldri. Men den kraftkrevjande industrien såg verdien av å demme opp den vakre stølsdalen, og i 1960 var den 72 meter høge demninga på vestsida av dalen ferdig. For dei mange som var glade i Slettedalen, var det nok trist å oppleve at hustufter og setrar blei lagt under vatn. Som ein lett kan forstå: Det er mykje spanande historie i Slettedalen.
Vi fortel ikkje alt om programmet, for her kommer eit par små overraskingar. Hugs å ta med stol, kaffi og noko å bite i. Og spelar ikkje juniveret på lag med oss, flyttar vi møtet inn i Idrettshytta ved Minnehaugen. Dei som treng skyss, kan kontakte leiaren i sogelaget, Aslaug Astad, så blir det sikkert hjelp å få.
Ver velkomne til medlemsmøte i Slettedalen.
– Roar Lund
Tysdag kjem Roy Høibo til sogelaget. Temaet for kvelden er historia om stølsdrifta i Ryfylke, naturleg nok med spesiell fokus på dalstroka kring Sauda. Høibo var lenge direktør ved Ryfylkemuseet. No er han ein aktiv pensjonist med fridom til å skrive og tale om det som måtte interessere han når det passar han. Det har mange i regionen vår hatt stor nytte og glede av. Før jul i fjor gav han, saman med Lise Bjelland ut bestselgjaren «Til støls. Stølar og støling i Indre Ryfylke». Boka selde betre enn varmt julebrød frå sogelaget sin adventsbokhandel sist desember.
Roy fortel at han i høve bokutgjevinga har hatt mange fine turar til områda i Sauda der det ein gong var stølsdrift. Han har tråla Slettedalen på langs saman med Tone Årtun heilt inn til Vierne, og han har «oppdaga» Herheimsdalen – ein skjult løyndom for meg, seier han.
Det var ein gong omfattande aktivitet ved dei mange stølane i Sauda. Det er historia kring denne aktiviteten Roy Høibo vil fortelje. Og så legg han til at vi ikkje må gløyme at vi framleis har stølsdrift i kommunen:
Drifta på Litlastølen mellom Hellandsbygd og Breiborg er verkeleg interessant.
Med seg frå Sand har Roy også eit rikt biletmateriale, både gamle bilete og bilete som han og Lise Bjelland har tatt i samband med bokutgjevinga i fjor. Han lovar også å ta med nokre bøker for sal.
Som vanleg på sogelagsmøta blir det «sogelagsmat», kanskje med geitost på skiva? Og vi gløymer ikkje allsongen denne gongen heller. Ver velkomne til sogelagsmøte om stølane i Sauda.
– Roar Lund
