Sauda i vikingtida

I år er det 1150 år sidan slaget i Hafrsfjord då Harald Hårfagre samla landet til eit rike. Så seier i alle fall soga. Då er det naturleg at jubileet blir ekstra heftig markert her i Rogaland. Og det blir det, med ein jubileumsfest som varer i heile elleve dagar til ende, med programstart i Haugesund 9. juni, og avslutting i Hafrsfjord 19. juni.

Vi i Sauda sogelag tjuvstartar jubileet alt på tysdag. Då blir vikingtida tema i Storesalen på Folkets Hus med lokalhistorikaren framfor nokon annan i Sauda, Arnvid Lillehammer. Han har sjølv valt overskrifta for kvelden: «Sauda i vikingtida – kan me seia noko om det?». Og han fortel at han vil freiste å svare både på det spørsmålet og fleire andre om Sauda meir enn tusen år tilbake i tid. Arnvid seier han vil kome inn på den generelle bakgrunnen for denne perioden i landet vårt si historie, og så vil han kome nærmare inn på Sauda si vikinghistorie. Han vil ta utgangspunkt i dei få gjenstandane frå denne tida som er funne i kommunen. Han nemner mellom anna sølvskatten som blei funne under Staurhidler, like bak rådhuset ein gong på 1800-talet. Og så seint som i 1944 kom Paul Austarheim over ein gullbrakteat i åkeren på garden hans på Teig. Kan desse og andre funn fortelje oss noko om bygda vår, og korleis folk levde så langt tilbake i tida? Vi reknar med at Arnvid, som jo er utdanna arkeolog, vil grave fram svar på desse og mange andre spørsmål om Sauda i vikingtida.

Denne gongen blir det ikkje musikk i pausen. «Vikingarna» kunne ikkje kome. Men ein matbit og te eller kaffi til alle, det blir det heilt sikkert. Ver velkomne til vikingkveld på Folkets Hus.

Roar Lund


  • Dato: Tysdag 26. april
  • Tidspunkt: kl 19:00
  • Stad: Storesalen, Folkets Hus

Saudabilete i sogelaget

Komande tysdag vitjar lokalhistorikaren Sigmund Birkeland Sauda sogelag. Birkeland kjem heilt frå Egersund. Med seg i kofferten har han ei unik biletsamling som vil vere av interesse for dei fleste her i Sauda. Sigmund Birkeland har nemleg digitalisert bilete som far hans, Peder Birkeland tok då han budde her, frå 1953 til 1961. Det året flytta familien til Egersund. Seinare var dei tilbake i Sauda i mest alle feriane. Og den ivrige amatørfotografen, fader Peder, hadde alltid med seg fotoapparatet. Dei fleste bileta vi får sjå er frå 1960- og 70-talet.

– Når eg sit og ser på desse bileta, ser eg den store utviklinga som bygda har vore gjennom. Eg har mange gode minne frå Sauda frå då eg var liten gut og fram til vaksen alder, seier Sigmund Birkeland nå.

Sigmund Birkeland har gitt ut fleire lokalhistoriske bøker i heimbyen, og han har halde mange lokalhistoriske foredrag. Så det er ein røynd foredragshaldar som kjem til Folkets Hus og sogelaget tysdag.

Etter den obligatoriske kaffipausen med noko å bite i, er det tid for å presentere Årsskrift for Sauda sogelag for 2021. Då vil skriftstyraren la møtelyden få eit liten smakebit av innhaldet i dei 21 artiklane i årboka.

Ver velkomne

Roar Lund


  • Dato: Tysdag 23. november
  • Tidspunkt: kl 19:00
  • Stad: Storesalen, Folkets Hus

Bønder i sogelaget

Tysdag inviterer Sauda sogelag til ope møte om bondekulturen, slik han ein gong var. Då har vi invitert folk med lange og trygge familierøter i den næringa som ein gong var heilt dominerande i Sauda. Johannes Brekke, Gerd Astrid Melstveit, Bjarte Birkeland og Lars Olav Fatland har alle vakse opp på gardsbruk, oftast fl eire generasjonar saman. Dei kjenner årsrytmen og skiftande produksjonsmåtar, dei veit mykje om korleis mann og kone delte arbeidet på garden mellom seg, og dei hugsar korleis overtakinga av garden frå far til son gjekk føre. Også matstellet på gardane kring i bygda hadde sine rutinar og tradisjonar, det veit Gerd Astrid mykje om.

Vrål Øverland har lova å ta med seg gamle reiskapar frå garden han kjem frå på Øverland. Han vil fortelje korleis dei ein gong blei
brukt.

Vi har fått Lars Olav Fatland til å trekkje i dei historiske trådane denne kvelden. Som liten gut flytte han i 1953 saman med familien frå den moderne industribygda Sauda til Fatlandgarden i Vanvik, til eit småbruk utan straum og innlagt vatn. Hovudvegen inn og ut av bygda var fjorden. Dei var tre generasjonar saman på garden. Guten gjorde seg erfaringar som kjem godt med når han no skal leie samtalen frå scena i Storesalen på Folkets Hus.

Så er vi endeleg tilbake til normalen att, etter at pandemien har sete kjelkar i vegen for sogelagsmøta slik dei skal vere. Ver velkomne.


  • Dato: Tysdag 26. oktober
  • Tidspunkt: kl 19:00
  • Stad: Storesalen, Folkets Hus

Biletet over er tatt av fotografen Anders B. Wilse i 1934. Foto: Nasjonalbiblioteket.

Kløver i sogelaget

Tysdag kan Sauda sogelag servere lokal kaféhistorie til saudabuen. Då er Per Ellingsen invitert til storesalen i Folkets Hus. Etter meir enn seksti år i servicebransjen byr han på erindringane sine som kafé- og restaurantvert i bygda.

Unni og Per Ellingsen kom til Sauda i 1960. Det var bøndene her inne som trong ein til å drive Sauda Meieri sin nye kafé. Dei «fann» Ellingsen på Hotell Atlantic, der han var servitør på den tida. Han tok utfordringa på ganske strak kelnerarm og flytta til Sauda med den litle familien.

Det gjekk ikkje lang tid før Per såg at han kunne servere meir enn mjølk og kaffi i det gamle meieribygget. Der skulle det bli både restaurant og festsal. Han måtte slåst for å få skjenkeløyve. Rett over gata opna han ein populær bowlingbane. Det blei travle dagar for det unge paret. Og så, på sjølvaste nyttårsaftan i 1977 brann Kløver ned. Meir er det ikkje vår oppgåve å fortelje, det lar vi Ellingsen gjere.

Så blir det også sett av litt tid for endeleg å avvikle årsmøtet i Sauda sogelag. Koronaen har tvinga oss til å utsetje det frå tidleg vinter til seint i september. Valkomiteen har gjort ein god jobb, så det er liten grunn til å frykte dramatiske avstemmingar.

I pausen blir det som vanleg tid for ein liten matbit og kaffidrøs. Ver velkomne.

Roar Lund


  • Dato: Tysdag 21. september
  • Tidspunkt: kl 19:00
  • Stad: Storesalen, Folkets Hus